Avoi 7nak Chin National Front tonpumh cu Camp Victoria ah Marh 16-19, 2020 tiang tuah asi. Hi tonpumhnak nih hmailei CNF rianṭuannak kongkau he pehtlai in siseh, atulio vawleicung ram kip nih ton cuahmahmi covid-19 zawtnak he pehtlai zong in CNF/A lei nih zeibantuk tawlrelnak dah tuah asi timi kong he pehtlai in CCN Channel le Chin National Front Assistant General Secretary 1 asimi Salai Ram Kulh Cung he biaruahnak kan ngei kho. Atu bantuk biaruahnak a kan cohlan piaktu Salai Ram Kulh Cung cungah CCN Team nih lunglawmhnak tampi kan ngei.

CCN Team Q1:-CNF avoi 7nak tonpumhnak zong tuah asinak arau tuk rih lo. Hi kong he pehtlai in thilsining in na kan chim kho hnga maw?

A:- Tutan Tonpumh hi ‘Chin Dohthlennak Ruun’ ah avoi khatnak kan tuahmi asi i thutdirnak siarem ngai in kan tuah kho. Kan Tonpumh he pehtlaih in chim dingmi cu a tampi ko lai nain a biapi deuh tiah ka ruahmi thil panga ka van chim lai.

Pakhatnak ah, tulio ramkhel sining kong kherhhlai khuaruahnak kan ngei kho. Kan lung a hmui ngaingai. Cozah he pehtlaih in Dr. Lian Hmung Sakhong nih siseh, Kawl ralkap he pehtlaih in Dr. Sui Khar nih siseh, Hmunhlum (Ethnic) Hriamtlai Dohthlen Bu (EAO) pawl he pehtlaih in Salai Thla Hei nih siseh, ramkhel party pawl he pehtlaih in Pu Thang Ning Kee nih siseh, vawleicung ram pawl kong he pehtlaih in Pu Khua Uk Lian nih siseh cathluan chuahpinak an kan ngeihpiak. CNF Tonpumhnak kha rumra a ngeihter bak ko.

Chin National Front – Headquarters FB Hmanthlak

Pahnihnak ah, Federal Ramkomh kan ser tikah ‘miphun’ hrambunh le ‘ram’ (geography) hrambunh in ser ding timi tlaihtleng kan thlak. A hlan ah, ‘miphun’ hrambunh in Ramkomh ser dingin kan rak ti tawnmi kha tutan Tonpumh ah ‘ram’ hrambunh zong in ser ve dingin kan thlakmi asi. A ruang cu ‘Hmailei Federal Ramkomh Sernak Tlaihtleng’ kha Hmunhlum Hriamtlaih Dohthlen Bu – EAO (12) nih kum 2020, February thla, ni (28-29) ah kan rak fehter cang. Hi EAO 12 federal tlaihtleng a chuah khawh nakhnga CNF nih biatak tein tan kan rak lakmi asi. Hmunhlum miphun hna karlak ah cheukhat nih ‘miphun’ hrambunh ram (State) pariat in Ramkomh ser ding tiah an ti. A dang nih, atu kan hman cuahmahmi ram le ramthen 14 ning tein ram (State) hleili in Ramkomh ser ding tiah an ti. EAO 12 nih kan ruahmi cu hmunhlum miphun hna karlak ah i tlukruannak le zumhnak kan ser a hau. Cucaah ‘miphun’ hrambunh ram pasarih hi cu amah ning tein um ko sehlaw, ramthen pasarih tu kha ram (State) pathum/li ah ser siseh, Kawl zong nih an duh ahcun ‘miphun’ hrambunh ram (State) pakhat ser si ve seh tiah kan Ramkomh sining zoh in kan rak thlak. Hi tlaihtleng hi Upper House nawlngeihnak he zong aa tlai te dingmi asi.

Pathumnak ah, Chin miphun lungrualnak cu peng le tlang ttanhnak hna lonh in miphun pakhat lungrualnak ah ser i hmunkhat te ah ttanrual ding timi tlaihfung kan thlak. Cu tlaihfung ning in, ‘Chin unau rual hna ilungrual uh’ timi authanhnak kha kan aupi. Peng le tlang ttanhnak hi biaknak lei ah siseh, ramkhel party ah siseh, zatlang bu ah siseh, kan dohthlennak ah siseh, kan Chin sining ah kan hmuh ciomi asi. Atu cu a biapi tukmi caan asi caah cu pawl lonh in miphun pakhat lungrualnak ser dingin kan thlakmi asi. 

Chin National Front – Headquarters FB Hmanthlak

Palinak ah, Paletwa peng le Rakhine State chung a ummi kan unau pawl kong kan ceih hna i ‘State of Emergency’ asi tiah kan thlak. Zapi nih nan theihmi asi bantuk in AA le Kawl ralkap nih Chinram an kan luhhnawh i Chin mipi cungah hnahnawhnak an kan pek ruangah hi ti hin kan thlakmi asi. Cucaah, kan miphun sersiamnak le kan miphun humhimnak caah Chin miphun dihlak ttanrual ding zong in mipi sinah thawngthanhnak kan rak tuah.

Panganak ah, nu hruainak (women leadership) tthanchonak caah Central Committee (CC) ah hmunhma pa (5) kan serpiak. Cun, Central Executive Committee (CEC) ah nu hruaitu pakhat kan thim. Cucaah, CC minung 45 chungah nu pa (5) kan ngei cang lai tinak a si. Cun, CEC ah nu hruaitu kan thimmi hi atu a voikhatnak bak asi. 

CCN Team Q2. Covid-19 zawtnak ruang ah atu lio vawlei cung hmunkip sining pawl aa thlen ngai te, CNF/A caah tah zeibantuk sining pawl dah ton asi ve?

A:- CNF Tonpumh, CC le CEC nih rian tam ngai kan thlak. COVID-19 nih a kan den ve i thil tampi hi kan duhning in a kal kho ti lo. Zapi nih hmuhton ciomi bantuk kan si ve ko. CNF chung rian siseh, mipi pehtlaihnak lei siseh, remdaihnak rian lei siseh, online deuh in kan ttuan ve. Mahle camp cio i ttuan awk a tthami rian kha kan ttuan deuh. CNF Regional Committee/Chinland Club (RC/CC) hi ramchung ramleng ah kan ngei. Mahle RC/CC chungah siseh, ramkip RC/CC siseh online in rian kan ttuan hna. Ramchung tu cu physical distance in minung tlawmpal tonnak tete zong kan tuahpah. Remdaihnak rian zong online in kan ttuan cuahmah ko. 

CCN Team Q3. Atu bantuk covid-19 zawtnak a um lio caan ah CNF/A chung nan i zohkhenh ningcang zeitindah asi? 

A:- Pakhatnak ah, zulhphung tete kan ser i order kan chuah. Kan zulhphung ning tein kan tthudir hna. Cun, Thantlang in sibawi le nurse pawl kan auh i COVID-19 kong chimhnak, cawnpiaknak le zohkhenhnak kan ngei. Hmun kip i a ummi ‘UCCF’ khrihfabu pawl kha kan khar ve. ‘Victoria School’ zong kan awng rih lo. ‘Victoria Clinic’ lei ttuanvo ngeitu pawl nih a herhning in a kan tawlrel ko. Atu hi July to December caah rian kan thlakmi tete a um. Paletwa, Thantlang le Tedim ah hrambunh in biatak tein kan ttuan rih lai. A bik in, Mizoram ramri lei luhnak/chuahnak kong hi kan iralring ngaingai. 

CCN Team Q4.  Ram ri lei kongkau he pehtlai in zeibantuk nawl chuahnak le zulhphung dah nan tuah?

A:- Ramri lei luh/chuah cu khap asi ko. Mizoram lei ttuanvo ngeitu zong nih an kan pehtlaih ve i kaphnih khap asi. Cun, kan umnak khua pawl i ttuanvo ngeitu pawl he zong rian kan ttuantti. 

CCN Team Q5. Covid-19 zawtnak he pehtlai in cozah lei nih tlangcung hriamtlai bu pawl sin ah bawmhnak pek asi tiah thawng theih asi. Cucu zeibantuk bawmhnak phun dah an in pek hna?

A:- Asi. Cozah lei nih kum 2020, May thla, ni (25) ah siseh, Kawl ralkap lei nih June thla, ni (8) ah siseh COVID-19 zawtnak khamnak he pehtlaih in mask, face shield, PPE, glove, hand gel, hand sanitizer tbk. thilri tete an kan pekmi asi. COVID-19 zawtnak khamnak he pehtlaih in Cozah le EAO rian kan ttuantti hna lai tiah hnatlaknak kan rak ngei. Cu hnatlaknak ning in an van zuam vemi asi. 

CCN Team Q6. Chin timi sining ah hmunkhat i funtom khawh hi zeiruang ah dah abiapi?

A:- Miphun pakhat ser hi kum a thong in a raumi asi. Chungkhar pakhat ser hmanh a fawi lo i miphun pakhat ser cu a har bak ko. Chungkhar ser hi a har tuk nain hrawk cu chitkhat te asi. Cu bantukin, miphun hna zong an theihlo karte ah an tlau tawn ve ko. Miphun sining (national identity) pakhat ah funtom a biapitnak cu ‘Ral’ a um ruangah asi. Kan ral a ngan deuhdeuh kan funtom a herh deuhdeuh asi ko. Kan pi le kan pu hna nih an nunnak le an thisen in atu kan ngeihmi kan Chinram kha an rak pen, an rak humhim. Hmunhma pakhat/hnih kong hmanh ah a buai ngammi le thih a ngamhmi kan tamtuk. Kan pipu rosung Chinram cu kan humhak hrim a hau ko. Kan holh, kan lam, kan hnipuan, kan eidin le kan biaknak tiang in hi kan ram he aa tlai dihmi asi. Kan pi le kan pu hna nih kum thong tampi chung an rak sermi kan miphun sining kha kan dawt, kan tlaihchan, kan siang lo i zungzal in a hmunh khawh nakhnga humhak kan duh. Cucaah, kan ‘ral’ kan tei khawh nakhnga kan funtom a herhnak asi.

A bik in, tu chan ah ‘Ral’ tampi kan ngei. Chunglei ral zong kan ngei, lenglei ral zong kan ngei. Chunglei ral ka timi cu phun hnih in ka van langhter lai. Pakhatnak cu, Zomi, Kuki tbk. aupi i inn dang chuah a duhmi hna kan um. Pyu kan si, Israel kan si timi hna kan um. Kawl le Rakhine a cang cuahmahmi hna kan um. Pahnihnak cu miphun dang pennak a duhmi hna kan um. Mahte khuakhan lairelnak nawl a ngeimi Chinram pennak ser kan duh lo. Miphun dang pennak kha aa zia tuk cangmi hna kan um. Kawl cu an tthawng tuk le kan ti kho hna lai lo tiah an ti. Lenglei ral ka timi cu zapi theih asi bantukin kan hmailei ah Kawl an um, kan thlang lei ah AA pawl an um, kan chaklei ah Northeast India lei hriamtlai pawl an um. Ramkhel, sipuazi le nunphung in an kan dolh cuahmah. Ral tamtuk kan ngei i peng/tlang pakhat cio nih doh khawh ding phun asi lo. Cucaah, kan dihlak miphun pakhat sinak ah kan ifuntom hi a biapi hringhran. 

CCN Team Q7. Dohthlennak lamthluan chung ah hawidang tlangcung miphun dohthlen bu pawl sin in zohchuntlak thil ngaingai asi tiah na hmuh mi pawl an um maw?

A:- Bu pakhat cio hi an thil ti khawhnak aa dang cio. KIO pawl hi an hrukaih ning thawk in rian an ttuanning tete hi an fel, an za bak. KNU cu an dohthlennak kha an mipi sining chung bak ah an i hrawm lawlaw. RCSS pawl hi biachim holhrel an ralring, fimkhur tein rian an ttuan. AA pawl hi caw le naa bangin kan ttuan an ti le an tthangcho bak ve. Zohchuntlak thil cu tampi a um ko. Hi vial si ko sehlaw.      

CCN Team Q8. CNF/A nih hmai lei caah hmuitinh mi le ṭuanrel ding pawl zeidah ansi?

A:- Kan hmuitinh cu Chin miphun pakhat sinak ah ifun ding le Chinram humhim ding khi asi ko. Kan ttanhawi pawl tthanchonak hi an dohthlennak he aa tlai dihmi asi. Cucaah, a tawinak in CNF/A thazaang sersiamnak hi kan rian cem cu asi lai. Thazaang kan ti tikah ralkap thazaang lawng si loin a lamkip in kan sersiam lai. Tutan Conference Term chungah ttuan dingin kumli caah rian vialte kan thlak dih cang. Chin khrihfabu, community, nubu, mino bu, rual-u, ramkhel party le zatlang bu pawl he hmunkhat te ah ttuantti asi ko lai. 

CCN Team Q9. Zei ruang ah dah Chin mipi nih CNF/A hi ṭhawng deuh in an dirkamh a herh?

A:- Chin mipi dirhkamhnak thawng in CNF/A nih kum 30 renglo dohthlennak kan tuah i atu ah kan miphun caah innka bi te aa awng cang. Kum 2012 ah State cozah he voikhat, Ramkomh cozah he voihnih kahngol hnatlaknak kan tuah, mipi tonbiaruahnak kha kum 2013, 2015, le 2018 hna ah peng kip ah kan tuah, kum 2013 ah a voi 2nak Chin Miphun Tonpumhnak kan tuah, kum 2015 ah rampum huap kahngol hnatlaknak kan tuah, kum 2017 ah a voi 1nak Chin Miphun Ramkhel Biaruahnak kan tuah, Ramkomh Remdaih Tonpumh kha kum 2016 ah voihnih, kum 2017 le 2018 ah voikhat veve kan tuah, Ramkomh Biahrennak kha kum 2017 ah tthen khatnak le kum 2018 ah tthen hnihnak kan tuah. Ramkhel thlenremhnak ruangah kan ram zong a hlan channak in tlawmpal te aa zalong deuh i tthancho lam a panh ve cang.

Chin miphun nih mahte khuakhan lairelnak nawl kan hmuh tthan i kan ram cu kanmah tein kan pen khawh nakhnga atulio hi caan biapi taktak asi. Ral nih kan dohthlennak cu a kan theihhngalhpi i aa chawnbiami dirhmun cu kan phan cang. Sihmanhsehlaw, thlenremhnak taktak a chuak rih lo. Kan duhmi ramkhel thlenremhnak a chuah khawh nakhnga mipi thazaang a hau. CNF/A le Chin mipi kha ti le nga bang in hmunkhat te ah kan ttantti lawnglawng ah kan miphun covo cu kan hmuh khawh lai. Cucaah, Chin mipi nih an sining dihlak in CNF/A kha dirhkamh a hau. 

CCN Team Q10. Remdaihnak lamtluan he pehtlai in atu lio thil sining le hi cung ah na hmuh ning?

A:- Remdaihnak lamthluan hi tluang tein kal ding phun cu asi ruam lo, a bik in kanmah bantuk Ramkomh ah. Atulio thilsining hi kan rak ruah bantuk te asi ko. Kum 2017 in deadlock cu kan si cang. Kum 2018 ah tlawmpal cu kan i zuam rih. Cu hnu cun formal dialogue hmanh kan tuah kho ti lo i informal dialogue in kan kal. Kaphnih upa hna nih an i zuam tthan i atu hi formal dialogue cu kan lut tthan kho cang. Ramkomh Remdaihnak Tonpumh zong tuah dingin kan i timhlamh cuahmah ko. Harsatnak cu tampi a um. Zapi theih asi bantukin Kawl ralkap nih kum 2008 phunghram cungah fek tein a dir peng. Asinain, ramkhel biaruahnak kha kan zumh, cucu kan thlurtinh asi. Cun, kan mipi cungah zumhnak kan ngei. Pathian nih a kan umpi i nihin dirhmun tiang kan phan. Cucaah, hlawhtlinnak kan hmuh ko lai tiah kan zumh. Kum 2008 phunghram kan remh khawh nakhnga hriamtlai dohthlen bu pawl, ramkhel party pawl, zatlang bu pawl, democracy a duhtu pawl hmunkhat te ah ttanrual a hau. 

CCN Team Q11. Miphun rian ah Chin mi kan sining, thazaang le dirhmun he pehtlai in na hmuh ning?

A:- Miphun rian timi cu ramkhel lei kha na chim duhmi asi ko rua ka ti. Keimah ka hmuhning ahcun zei rian kan ttuan zongah aa tlai dih i miphun rian cio asi ko ka ti. Biaknak lei rianttuantu nih biaknak lei hoih in, sipuazi a tuahmi nih sipuazi lei hoih in, ngandamnak lei rianttuantu nih ngandamnak lei hoih in, fimcawnnak rianttuantu nih fimcawnnak lei in tbk. in kanmah le kan sining hoih in miphun rian cu ttuan cio asi ko. Ramkhel riantuantu cu specialized in a ttuanmi kan si kan ti lai cu.

Ramkhel lei ahhin Chin miphun kan sining hi duhsah tein kan tthangcho cuahmah ko tiah ka hmuh. Tahchunhnak ah, 1947 lio ah Chin miphun nih federal a sullam hmanh kan rak thei lo, a fawinak in mu. Atu ahcun, ramkhel biaruahnak ah miphun dang nih bochanmi miphun kan si ve cang. Mahbel te, kan sinak leng in kan thli a tha deuh tawn rua ka ti. Ti ko ahcun, ramkhel lei ahhin a hram kan fek rih lo, kan tthawng taktak rih lo. 

Tahchunhnak ah, Shan le Rakhine ramkhel party hna cu teinak hmuh khawh ding tiang in an mipi an hip kho hna. Hriamtlaih dohthlennak lei in kan ti ahcun, KNU, KIO, SSPP, RCSS, AA pawl hi ralkap thawngnga le thawngkul karlak a tthihruaitu an si. NMSP le KNPP zong hi a hlan ah a rak tthawngttha ngaimi an si, atu zongah an za ko. CSO lei zong ahhin kan hawile hi an rak advance ngaingai. CNF/A cu bu nganpi kan ser kho rih lo. ‘Bu ngan’ kan timi hi ralkap thazaang lawng kha asi lo. Chawva zong asi, leadership zong asi, policy zong asi, administration zong asi, diplomacy zong asi, zei zong te aa tlai dih. 

Minung pakhat cio kan zoh ahcun Chin miphun hi a za ngaimi kan lo. CNF upa hna hi EAO lak ah kan za ngai ko. Chin party upa hna zong ramkhel party pawl lakah an za ko. Chin CSO rianttuantu pawl zong an za ko. Kan hawile tampi nih Chin asimi cu cathiam deuh le mirang holh thiam ah an kan hmuh taktak ve ko. Sihmanhsehlaw, a bu in cun kan tthawngttha ti lo. Tahchunhnak ah, KIO upa lakah cathiamsang hi tampi an si men lai lo. Sihmanhsehlaw, anmah nih an ukmi Mai Ja Yang khua ah sianghleiruun paruk/sarih an ngei. An budget hi sing a sing sing in asi i financial management ttha tein an tuah khawh. Cozah pakhat bantuk in rian an ttuan kho cang. Kannih cu a lu lawng um i pum a um lomi bu kan tamtuk rih. Bu ser cu kan thiam ngai nain nunter le tthawnter kan thiam rih lo. Nain, duhsah tein kan tthangcho cuahmah ve ko. Human resource zeimawzat kan ngei cang i tthat lei kan panh ko. Kan ttuanmi rian cio ah thiamcho (professional) si ding le kan ngeihmi bu tete kha institutionalize tuah ding in izuam cio ding asi. Thli lawng tthat khi cu hma a kal kho taktak lai lo. Hihi kan civilization he zong aa tlaimi asi. Kawl zong hi kanmah nak in cun an za deuh ko nain an administration cu an bau ngai ve rih ko cu mu. Kan bia kan fun ahcun, miphun rian ah kan tthangcho cuahmah ko, tthat lei kan panh ko. A hram fek tein kan thlak a hau. A hram a fek, a tthat ahcun national consciousness le political participation zong a kai chin ko lai. 

CCN Team Q12. Adang siaherh bia le mipi sin ah cah na duh mi? 

A:- ’Caan’ kong te hi chim ka duh. Tulio caan hi Chinram le Chin miphun caah turning point asi. Keimah nihcun 1947 lio caan he ka tahchunh. Atu hi avoi hnihnak Chance asi tiah ka hmuh, a donghnak zong asi kho men. Tutan ah kan caan ttha kha hman kan thiam i kan hlawh a tlin ahcun kan miphun tuanbia aa mer lai i kan ram caah hram ttha kan thlak khawh lai. Mahte khuakhan lairelnak nawl a ngeimi miphun kan si lai i kan ram cu kanmah nih kan pen lai. Kan tefa hna nih cu hram cung ahcun a dotdot in kan miphun cu an van sersiam te lai. Cucaah, Chinram pennak caah Chin asimi paoh nih kanmah le kan thil ti khawhnak cio in Chin miphun rian kha teimak tein ttuan cio dingin kan sawm hna. 

* Kan i lawm.***

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here