Chun zaan tuah lo tlik le thuh a hau mi hmun in Daw Pyi Tin te nufa an rak zaamnak thla thum asi cang. An nufa tein Paletwa in tilawng an rak i chit, Rakhine ramkulh Kyaut Taw an phan cu in Yangon tiang an rak lan beh mi asi. Yangon bantuk a him mi hmun phanh khawhnak ding caah lei lawng, ti lawng a phun phun cit in miles 600 leng aa hlat mi hmun ah an rak phan. Atu ah cun tlik le lek a hau ti lo mi Hmaw Bi, Yangon ramkulh um ralzaam pawl dornak hmun ah an i dor lio asi. 

“Paletwa ah hawikom theih hngalh kan ngei i, ṭhutdirnak inn zong aum lo. Cun a him lai ti zong ruah asi lo, hmun kip ah ral an i doh lio asi. Yangon kan phanh ah cun an kan zoh sawh theng lai lo tiah ka ruah i kan rak zaamnak asi” tiah Daw Pyi Tin nih cun a chim. An khua asi mi Paletwa peng Miletwa khua ah chanchung him le dai tein um asi lai tiah ruah asi nain kawl ralkap le Arakan Army (AA) an i kahnak cu Miletwa khua lei tiang a rak phanh ruang ah March thla chung an khan khuami vial te an zaam dih. Khuami tam deuh cu Miletwa kapkhat lei um Paletwa khua ah an i dor hna nain rualchan cingla zong um lo, dornak inn zong theih lo asi caah Yangon lei tiang rak zaam law law ding in Daw Pyi Tin le afa cu an rak i thawh. 

Daw Pyi Tin bantuk Paletwa ah um cu a him lo tiah ruat in Yangon tiang a rak zaam mi Khumi ralzaam 130 leng Yangon ah an um. Relief and Rehabilitation Committee for Chin IDPs (RRCCI) nih Hmaw Bi, Yangon um leikuang pakhat ah hmun khur piak in ralzaam pawl dornak an serpiak hna. Ralzaam dornak hmun chung ah cheukhat cu chungkha pasarih khuasa, chungkhar pakua khuasa …tbk in an chung ning tein a rak zaam kho mi an um. Cheukhat cu chungtling lo in a rak zaam mi zong an um. Hi ral a tho hlan ah atu ralzaam pawl hi an mah le pupa ro asi mi Kalatan tiva kam um vawlei hmun ah Lo rianṭuan in dai le rem tein khuasa mi an rak si. 

Kalatan tiva kam hmun khuasa mi Khumi pawl cu tlanglo tlawh, tiva kam ah tisik anhnah cin, sa le nga pawl kawl bu in tlang cung ah khuasa mi an si. Khumi hrinsor, upa lei nutung pawl cu an hnakhaw ah ngun hnatonh he darum pawl ken in a tlungkal mi an si, pa le hngakchia pawl zong tiva hrawn ah tilawng ṭha tein aa cit i nga sa kawl mi nun in Kalatan tiva tluan ah pawcawm in khua sa mi an si. Sihmanhsehlaw cu pawl cu raldohnak nih a hun phak tik hna ah an lo rial dih cang. Ralzaam timi sining tang ah thing le ram thladem tang umlo in leikuang laifang ah pher in kham chom inn tete ah an rak i dor. 

“Atu hi aa rel deuh ngai cang. Kan rak phanh ka cu zeihmanh a rak um lo i lamkam ah zaan ¾ cu tin cun kan um sawhsawh” tiah Daw Pyi Tin nih ati. Ralzaam dornak hmun um pawl an herh ding mi ei din le chuan khinnak a herh mi cu RRCCI nih bawmhnak a pek hna. Paletwa lio bantuk vanlawng an rak zuang i vawlei ah bawh timi ṭihphannak, khua pawngkam kal ngamh lo, ral le kuan lak ah tlikzaam hau cu ton asi ti lo nain a taang mi rualchan cingla pawl caah ruan thinphan dai lo asi rih ko. 

Daw Pyi Tin i a va le a fa pahnih zong an taang ve. An zapi tein Paletwa ralzaam dornak hmun ah an um lio asi ve. Paletwa cu Internet phih asi caah pakhat le khat online in thawng i thanhnak zong tuah kho asi lo nain telephone in nifatin ngawt thawng an i hal tawn. Paletwa ah a taang mi a fapa kum 10 te nih cun Yangon cu a him ma? Paletwa bantuk in raldohnak vanlawng pawl an um ma tiah biahalnak a tuah tawn ti si. “Kanu phone chawnh khawh na si lo, a chelchel ah connection a ṭha lo. Rawl kan ei lo caan zong aum. Nan nih tah rawl nan ei kho ma, changreu pawl ah nan ei kho ma…tbk pawl a ka hal tawn. Ka ngeihchia tuk” tiah Daw Pyi Tin nih cun a chim. 

Paletwat cu Kalatan tiva hngatchan in Kyaut Taw, Rakhine ramkulh in eidin pawl, facang, chiti …tbk cu cawk le cah asi tawn. February le March thla chung raldohnak ruang ah ti lam he motor lam he an pit dih caah Paletwa khuami pawl zong facang an ngei ti lo i ralzaam dornak hmun zong ah eidin um lo caan an rak ton bal. Cu lak ah Daw Pyi Tin chungkhar pawl zong an rak i tel ve. Yangon i ralzaam dornak hmun ah cun ei din lei hnangam asi nain Paletwa lio kha cun March thla chung hrawng ah an rak harsa ngai. 

Voikhat cu Paletwa lei chungkhar pawl he phone an i chawn lio ah facang aum deng ti lo, meh aum lo caah facang le cite lawng ei asi i an paw zong a rawk dih mi kong theih asi hnu cu “rawl nan ei cang ma” timi bia hrim ka hal ti hna lo tiah Daw Pyi Tin nih cun ati. 

Daw Pyi Tin nih chungkhar tling tein um ṭhannak ruahchan asi. Yangon ah rianhmun kawl in pawcawmnak tuah i an chung ning tein Yangon ah khuasak le a fa le pawl sianginn kai ter ding ka zuam lai ti asi. Atu ralzaam dornak hmun a rak phan mi hi an mah le sining cio ruang ah an rak zaamnak asi. Kyilay khua in a rak zaam mi U Kan Tun te chung nih cun Miletwa khua lei bantuk ral ruang ah an rak zaam mi asi lo. An khua ah AA ralkap pawl an rak lut i hramhram in thil thir, kawl ralkap lei thawng nan pek timi lunghrinnak ruang ah khuami zapi te tuk le velh an ton ruang ah an khua an zaam tak mi asi. 

Cubantuk thil an tuah dih hnu ah AA pawl nih ningcang lo in thil kan tuah lo timi thawngzamh an duh caah biachim ter le video in zuk an lak. An tuahsernak pawl he pehtlai in ngaihthiam an hal ṭhan hna nain khuami pawl thinlung chung ah ṭihphannak a taang. U Kan Tun nih “an rak kan velh ṭhan lai ding ṭih aum. Hi hnu thawng nan thanh chap hna ah cun nan khua mei kan khanh lai, khua ning in kan in kah-that dih hna lai …tbk an chim tik ah kan ṭih. Bia le holh a chim kho ngai mi cu an i kal pi fawn. Khika hmun um i nunnak liam ka duh lo ruang ah ka rak tli” tiah a chim. 

U Kan Tun cu kum 60 leng asi cang i AA nih an tukvelh mi chung cun aa tel lo nain khua cung ah lunghrinnak aum ṭhan sual ah cun afa le atu le pakhat khat an si sual lai tiah ruat bu in an ram zaamnak asi. A taktak ah cun AA nih khua mi pawl sin in eidin le herhhai pawl an rak lak mi he pehtlai in a ho sin hmanh ah chim le phuan asi lo. Khuami zuri pakhat nih ningcang lo in thil nan kan thir ter mi hi kawl ralkap kan in phuan hna lai tiah a rak chim bal i cu ruang ah lunghrin an tong i an khua ning in tuk le velh an tonnak asi. Khua i telephone dawr ngeitu zong an tuknak hma ruang ah Paletwa tiang kal in thlomh a rak sib al. Khua ah a tlung ngam ve ti lo i ralchan pawl umnak hmun dang ah a zaam tiah theih asi. 

U Kan Tun cu a tu le fa hna he tiah an zapi minung pakua ning tein Yangon lei an rak zaam. Khua in an zaam mi AA nih an theih ah cun a poipang mi aum sual lai tiah thil tam i ken lo in Paletwa lei tlungkal phun tein an rak zaam mi asi tiah U Kan Tun nih cun a chim. Khuami pawl zong nih an thei dih lai lo, unau cheukhat lawng nih an theih. Ka tli cang lai, ka um kho ti lo tiah ka chimh hna i ka rak tli. Thil ri pawl zong an taang ta, hnipuan he lawng kan rak tli” tiah ati. A dang cu khua ah kal taak dih an si. Paletwa lei zaam zong ah ral dohnak hmun in luat asi hlei lo, tu le fa caah a him biknak le aa hlat bik nak, zeibantuk ralkap bu hmanh nih hnahnawh lonak hmun, ṭihphannak he khuasak lonak hmun Yangon ah cun kan rak ra ti asi. “Thawng paang hna a ṭhat ṭhan tik ah cun mah le khua cu tlung duh si ko. Thilri pawl zong an taangta. Hlam zong aum ngaite” tiah U Kan Tun nih cun a chim. 

Ralzaam pakhat, biaknak lei Saya asi mi U Kan Lut nih cun Paletwa lei tlun ṭhan zong ah thilri chawve zeihmanh aum ti lo tiah ati. Kawl ralkap pawl khua chung an rak luh lio ah khan a taang mi thilri pawl an i lak dih timi thawng pawl ruang ah khua ah zei hmanh a um ti lai lo tiah ati. May 26 ah cun Miletwa (tanglei) khuami pawl caah ngeihchiatnak thawng a leng chap hoi. An tlik tak mi khua, inn le lo cu mei khangh an si dih. U Kan Lut caah cun mithli tlak leng ah zei hlei tuah kho mi aum lo. “Kan hnipuan pawl zong zeihmanh lak lo in thingkuang ning in kan chiah tak hna. Atu cu mei a kaang i a ciam dih cang lai” tiah ati. Thawngpang a ṭhat tik ah inn kan tlung ṭhan te lai timi ruahchannak zong a tlau hnik. 

Paletwa kap khat lei um ralzaam pawl nih an khua mei kaang mi cu thah ding in tilawng he an kal nain meithal in kah an ton caah mei kaang mi cu an cuanh sawhsawh ko. Khuami pawl nih cun mei a kaang lio ah kawl ralkap pawl khua pawng ah hmuh an si caah kawl ralkap nih an khangh mi asi lai tiah an ti. Kawl ralkap nih cun AA nih khangh mi asi tiah ati, AA nih Kawl ralkap an si tiah pakhat le khat sual an i puh len ko. Aho nih tuah mi fiang hlah hmanh seh law ralzaam pawl an khua cu a ciam dih cang.  Cu leng ah May 29 ah khan Miletwa (tanglei) khua pawng ah thingṭeng pawl cher ding a kal mi ralzaam nu pakhat an kah i a thi hoi. 

Hlan lio Pupa chan in rak pen mi mah le khua hmanh kri ṭhan khawh lo dawh dirhmun asi. Yangon um ralzaam pawl caah cun Paletwa lei tlun kho ding asi lo mi cu a fiang ko i ralzaam dornnak hmun ah um in rian pawl kawl i khuasak an i tim. Ralzaam dirhmun in Yangon ah him ko hna hmanhsehlaw chan chung pumpaluk ralzaan sining in um ding a ṭhat lo caah mah pawcawmnak caah rian kawl a hau. 

Paletwa lei um lio ah khan cun mah inn le lo he ho van ngai lo in nun khawh a rak si nain atu cu ral lak ah ṭihphannak he tlik le zaam, vanlawng in bomb le kuan pawl an um ti lo nak Yangon khua ah an sining pawl cu a hram in thok ṭhan a hau cang ko.

Source: irrawaddy

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here