Coronavirus ti mi, COVID-19 hi December 2019 donghlei in Wuhan, China in a thok mi ttihnung zawtnak phun khat a si. Hi ca ka taal tiang ah vawleicung ramkip in minung 5700 leng an nunnak a liam cang i milu 152,400 leng zawtnak an ngeih a fiang cang mi an si tiah WHO nih a chim. US ah minung 3000 hrawng zawtnak an ngei i 59 cu an nunnak a laak hna. US ah Washington, New York, California, Massachusetts, Florida le Colorado ah zawtnak tambik an hmuh nak hna a si. US rampi cozah nih “National Emergency- Rampi poimawh” tiah an auh. WHO nih “Pandemic- Puul zawtnak” tiah an auh. Chim duh mi cu ttihnung tuk mi zawtnak/puultlun a ti duh nak a si.

US Cozah nih hi zawtnak hi a ttha lei kan phak hlan ah a chiabik dirhmun kan phan rih lai tiah ralrin nak thawng an thanh. Cozah le private sector tampi nih sianginn, zung, leentecelhnak le mibu i tonnak hmunhma paohpaoh an khar hna. Hi zawtnak hi ngakchia deuh le upa/tar deuh ca ko ah ttihnung mi a si. Hi zawtnak a damhter khotu sii an ser kho rih lo.

Zawtnak kong ah zeitin dah kan i ralrin cio awk a si? Centers for Disease Control and Prevention nih zulh ding an tial ning kan van langhter lai.

Zeitin dah ichawnh ning a si ti theih a tha:

  • Hi zawtnak cu minung pakhat le pakhat sin in ichawnh mi phun a si.
  • Pe 6 hrawng i naih in umtik ah ichawnh khawh mi zawtnak a si.
  • Zawtnak a ngei mi pakhat akhuh siloah a hatthio (sneeze) tikah a chuak mi kha a pawng um mi ka (mouse) siloah hnar(nose) chung a luh tik ah siloah an thaw dawp mi chungah a luh tik ah zawtnak ichawnh a fawi.
  • A thabik mi ikham nak cu azaw mi pawngah um lo i zawtnak kan i laak lo ding in i kilven a si.
  • Hi zawtnak a kham khotu si an ser kho rih lo.

Nangmah tein zeitin dah na kilven ning asi lai?

  • Na kut atu le atu i ttawl leklek. Na kut na ttawl tik ah saipiak (Soap) he secon 20 tel a tlawmbik i ttawl. Zapi iton nak ti phunphai ah iralrin chinchin ding. Cun, na hnap na hniit dih, na khuh dih siloah ah na hatthio dih tik ah na kut tawl piak hrimhrim.
  • Na umnak ah kut ttawl nak a um lo ahcun, 60% tel alcohol atel mi Hand Sanitizer in na kut a pum tein thuh law a ro tiang hnuaipiak.
  • Na mit, na hnar le na kaa tibantuk hna kha kut tawl lo in i tawng hlah.
  • A zaw mi hna he naihtuk in um lo izuam.
  • Na umnak community ah hi zawtnak a ngei mi an um ahcun midang he naihniam tuk in um hlah. Kumkhua in upa lei deuh na si ahcun iralring chinchin.

Midang an dam nak ding caah kilven hna ning:

  • Dam loin na um (na zawt) ahcun inn ah um law i zohkhenh. Leeng chuak hlah.
  • Na khuh siloah na raichiat in na hnap achuah tikah tissue ikhuh bu in khuahpiak. Na dih in tissue kha hnawmbawm ah hlonh colh. NA KUT TTAWL PIAK COLH.
  • Na zawt ahcun, mi dang pawngkam na um tikah facemask (hmaikhuh) i hrukpiak (tahchunhnak: mawtaw chung le inn chung) law Doctor sin na kal zongah i hruk.
  • Facemask hruk ruangah thawchuah na harh i na hruk khawh lo ahcun na khuh le na raichiat te pawl ah tissue hman piak.
  • Na zawtlo paoh ahcun facemask (hmikhuh) i hruk na hau lo nain mizaw na zohkhenh hna ahcun na hruk ah a tha.
  • Nifatin nan tonghtham mi thil pawl thiangtein chia peng hna (tahchunnak: Cabuai thutan, kutka onnak, mei vaannak, Phone, keyboards, zumput, ti onnak le adangdan zapi nih ihrawm mi thil paoh).

Hi coronavirus zawtnak nih hin a zawtnak tluk in thildang ttihnung a chuahter ve. Cucu: Haakkauh (mah zawn lawng ruahnak) le huatnak (racism/hate crime) an si.

Haakkau (mah zawng lawng ruahnak- selfishness): COVID-19 zawtnak ttih ruangha dawr kip ah minung tlum lo in thil an caw hna. Personal Hygiene (pumpak i thianhlimnak) caah a herh mi thil hna cu cawk awk um loin a dih cikcek. Mi pakhat nih a hman khawh tiang loin thil an i cawk cio. Ka damnak le ka himnak a si paoh ahcun tiah tarnu le tarpa, ngakchia a ngei mi innchungkhar hna ca ah ruahkhawh nak a um ti lo. Haakkau tuk in thil an icawk hna. A za fang tein i cawk ding a si ko. Laimi tampi zong nih Facang le adangdang thilri hna kan ei cawk lo le hman cawk lo dingin thil cawk kan hmang ve. Khrihfa sinak ah fihnung bik mi ziaza a si. Hi zawtnak nih tambik a khawn mi hna tarnu/tarpa le ngakchia hna caah zawn kan ruat hna lo.

Kan iralrin awk cu a si ko. Mi tamtuk nih thinphang thlalau in thil an i cawk tik ah kan icawk cio lo ahcun minung sinak in kan nung kho lailo. Chimduh mi cu eikhawh lo le hman khawh lo tiangin thilri i zalh kha chim duh mi a si. A za fang tein i cawk ko hna usih. Vawleicung a rumbik mi cozah, dawtnak in akhat mi Chin Khrihfabu le kan biakmi pathian a um ko caah, rawlttam ti hal cun kan um hin lailo.

Miphun huatnak (Racism or hate crime): Hi zawtnak hi Tuluk ram in aithok mi a si tikah miphun dang hna nih Asian muisam a keng mi paoh kha phundang deuh in zoh cio kan si. Nizaan bak ah Midland ah Asian mi siruang ah Chinmi pa fa hna cu fahnak pek an tong. Zei sualnak a ngei lo mi ngakchia te tiang fahnak atuar. Lewisville zongah Burmese Chin minung pathum nih coronavirus zawtnak an ngei tiah thawng dik lo an thanh. Chinmi dihlak nih kan umnak cio ah kan iralrin deuh ah a tha. Kan hnu, kan hmai tha tein voidang nak in kan zoh deuh a herh. Zawtnak a phurtu tiah puh kan ton zongah lungsau tein kan um a herh. Fahnak tongding tiangin na phan ahcun na umnak khua i nawlngei tu hna sinah report tuah colh. Hi zawtnak zong a dong zau te ko lai i, huatnak kan ton mi zong a dong zau ve ko lai. A karlak ah i ralring tein um tu cu biapi ngai ah kan chiah cio a herh. Mi thalo nakin mittha an tam deuh peng i, huatnak a ngei mi nakin, dawtnak a ngei mi an tam deuh ko caah tha chia hlah u sih.

Hi zawtnak ruangah lautuk hlah usih, asinain ralring tein cun um hrimhrim hna usih. Hi zawtnak kongah Federal Cozah, State Cozah, County cozah le City cozah nih an thanh mi kha zumhawk an tlakbik.

Note: Hi ca cu, CCN nih medical lei ruahnak peknak a si lo. Atulio a cang cuahmah mi thil kong ah pumpak ruahnak a si. Ngandamnak he apehtlai mi iralrinnak kong cu US Cozah tangah a um mi CDC nih thawngthanh nak an tuah mi kha Kan ifian khawhnak ah thahnem a si ko lai ti ruahchan nak he Laica in van leh chom mi a si.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here