Bia Hmaithi

Vawlei cung miphun kip nih an fian cio mi le an I tlaih cio mi bia cu “lungrualnak cu thazang a si (Unity is Strength)” ti hi a si. Mibu riantuannak ahhin fimthiamnak le rumnak an biapit tluk tein lungrualnak a biapi ve. Nihin ah ngaihchiat awk ngai a si mi thil cu Chin mi chungah thencheunak a tam tuk mi hi a si. Mi hrinthan an tam deuhdeuh i Khrihfabu kan I then deuhdeuh. Mi fimthiam an chuak deuhdeuh I vawlei lei bu a karh deuhdeuh. Minung kan tam tuk i thencheu a hauh ahcun I then phung a si. Asinain, Chin mi kan i thencheu ning tu cu chiat lei thencheu deuh a si. Cucaah nihin Chin mi hna nih thencheunak ral kan doh a hau. Kam khat leiah, thencheunak ral doh a biapit tluk tein a thencheu cangmi hna hmunkhat te ah riantuan ti khawhnak lam kawl zong a rak biapi tuk hringhran ve. Cucu lungrualnak kawl kan timi cu a si. 

Lungrual Lonak Theipar

    Chin miphun nih a lam kip in kan I tahchunhmi le kan I zohchunmi miphun cu Israel miphun an si. Bible ningin cun, Israel miphun pi chungah miphun hme phun hleihnih an um (Deuteronomy 27: 12-13). Israel miphun cu Pathian thimmi le thluachuah pekmi miphun an si nain phunkhat le phunkhat karah remlonak le dohdalnak a um caah 930 BCE hrawng ahcun pennak pahnih ah an I thencheu. Chaklei pennak cu Israel ti a si I thlanglei pennak cu Judah ti a si. Thencheunak nih a chuah pimi cu sungh zatlaknak a si bang chaklei pennak cu Assyrian nih 722 BCE ah fawi tein a tei I a uk. Thlanglei pennak zong Babylon miphun nih 586 BCE ah a tei I a uk ve. Cucaah an vawlei, an thilri, an nungak dawh hna le an nunphung le biaknak thil tampi an sung. 

Chin miphun zong hi kan lung a rual lo ruangah kan sunghmi thil a um len ve. Sianghlei ruun (university) pek kan rak si nain lungrual lo ruangah Kalay myo ah an thial. Kan I thencheu tuk tikah minung tampi (a bik in mino) cu kan thinlung a vaivuan. Pakhat le pakhat karah dawtnak a zor i pehtlaihnak a that ti lo tikah miphun le ram caah riantuan ti khawh a si ti lo. Cu vialte i a hnuzul cu sungh zatlaknak  asi. 

Chin Miphun Lungrualnak A Hrawktu Thil Pathum: Hlawt Dingmi le Remh Dingmi

Chin miphun kan lung a rualnak dingah hlawt dingmi le remh dingmi thil tam pi an um. Cu hna lakah a biapi bik pathum hna cu; keimah bia in bia tlu seh ti duhnak, lutlai si duh tuknak le chungkhat le pengtlang tanh tuknak te hna hi an si. 

Keimah (kanmah) bia in bia tlu seh ti ruahnak kan ngeih tikah midang ruahnak kan I hrawm kho ti lo. Mah le mah a tha bik le a sang bikah I ruah hi a thatnak nakin a that lonak a tam deuh. Minung tampi cu keimah ruahnak hlei cun timi lungput kan ngei I kanmah tining theng tein thil a kal lo tikah bupi cawlcanghnak ah kan I tel huam ti loh. Midang ruahnak cohlan khawh lo le midang thatnak hmuh khawh ve lo hi chambau phunkhat a si ve ti hi kan I fian a hau. Lutlai si duh tuk zong hi tih a nung. Hramhram loin thil tinak hna a chuah pi.    Lutlai kan si khawh lo vaivek cun I thencheu a ngamhmi zong kan tam pi.

 Chungkhat le pengtlang kan tanh tuk hoi ciammam le hruaitu  dingah kan chungkhat le pengtlangkhat minung an si khawh lo ahcun bu thencheu in kan I la. Chungkhar le pengtlang hi tanh phung  asi. Asinain, pengtlang sinak nakin miphun sinak biapi deuh ah kan chiah a hau. Miphun dang nih kan pengtlang min in a kan hngalh nemmam tung lo. Kan miphun min (Chin) in pei a kan hngalh ko cu. Cucaah miphun huap in riantuan tik paoh ah hi thil pathum hna hi kan I tei ter lo ding a biapi hringhran. 

Chin Miphun le Lungrualnak

Lungrualnak kan ti tikah ruahnak le sining I khah dih (sameness) kha a chim duh mi a si loh. A dang lengluang mi ruahnak le sining lak i a tha bik I hrawmkhawh (oneness) kha a si deuh. Pathian hrimhrim nih I khat dih dingin a kan ser lo. Pakhat si ding tu hi a kan duh piakmi a si (John 17:21-22). Kan I dan buin pakhat si khawh a si ko. Chin mi chungah lungrualnak kan ser lai kan ti tikah a um ciami bu vialte kan I fonh dih lai I bu pakhat lawng kan ser lai tinak a si loh (I fonh khawh cun a tha tuk). Lungrualnak kan timi cu miphun dawtnak taktak he hmunkhat teah I ton I chunmang manh ti le riantuan ti tu kha asi deuh. Chin miphun chungah a ummi bu vialte voi zeizat dek kan I ton cang hnga? Lungrual lo cu mi tampi ca hmanh ah tih a nung. Mi tlawm chinchap lungrual lo chinchap ahcun chim awk a um ti loh. Bochanmi kan pa le sinin kan theih zungzal mi bia cu Chin mi cu mi tlawmte kan si caah lungrualnak lo cun zalonnak kan hmu kho lai lo ti hi a si. Cucaah, Chin miphun dihlak kan lung I rual deuh sehlaw thawng deuh usih ti kan duh ahcun a um ciami bu vialte hi hmunkhat teah I tonnak le khuakhan tinak kan ngeih lengmang a hau. Cu hnu lawngah lungrual tein rian kan tuan ti kho lai. 

Bia Tlangkawmnak

Myanmar ram ah minung 60 millions kan um. Kawl miphun le biaknak a biami 68 % hrawng an si lio ah Chin miphun cu 3% hrawng lawng kan si. Hriamnam raltuknak in kan tei hna lai lo. Hrimnam tei nakin lungput tei tih a nung deuh. Raltuk sungh ruang nakin lungrual lo ruangah miphun tlau a fawi deuh. Myanmar ram ahhin Pyo, Thet le Kanyan miphun an rak um nain kawl miphun nih an dolh hna caah nihin ahcun an tlau ti a si.  Kan lung a rual lo ahcun kan tlau tuanh nak asi ve kho. Lungrualnak kong chim tik paoh ah hngerhte kong hnathlam ah a thang. Hngerhte cu saram lakah a hme bik mi an si nain an lung a rual hringhran. An lungrualnak cu an riantuannak ah a lang. Tahchunhnak ah, hngerhte pakhat lawng nih thil a phurh khawh lo tikah a hawile a sawm hna I lungrual tein an I bawm. Cucaah fur caan a chuah tikah pawcawm nak kongah an chambau bal lo. Cu nih cun miphun pakhat kan hlawh a tlin khawhnak dingah a biapi cemmi cu hmetngan le tlawmtam nakin lungrual hi a si deuh ti hi fiang tein a langh ter. Lungrualnak cu Chin miphun caah kan teinak si. 

Note: Hi Capar cu Dallas I tuah mi kum 72 nak Chin Miphun Ni ca tial zuamnak ah Capar in pakhat nak a ngah mi capar a si.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here