Dallas | Kum 70 nak Chin Miphun Ni (Dallas) catial zuamnak ah Capar tial in pahnihnak laksawng a co tu Duh Tin Kep cabia kan in hrawmh hna.

——————————————-+———————————————————

                        Chin Mi Kan Zatlang Nun ah Nu le Pa Tlukruannak
Chin mi kan zatlang nun ahhin nu le pa i tluk hirhiar cu a umkhawh ka zum lo. Tulio kan zatlang nun zoh tikah pa hi hmunhma sang a co deuh mi lawh a si. Asinain nu le pa thleidannak a um ruangah a si tiah ka ruat lo. Chin mi kan zatlang nun ah nu le pa faak tuk in a thleidangtu phungchia kan ngei lo, nu caah lam kau pi aa hung ko; aa zuam deuh le teima deuh poh cung an cuang ko lai. Kan ram innpa cheukhat nu dirhmun zohchih in le epchun pah in Chin mi kan zatlang nun ah nu le pa tlukruannak a um zia kan zoh tuah hna lai.
India ram ah cun nu le pa i tthitumh tikah nu lei nih chaw manh a si. Pa lei nih an halmi hna kha nu lei chung nih an tlinh khawh lo tikah, an fanu le thah an tong tawn. Mei in an khangh hna. Cucu bride burning/dowry death ti a si. Kum 2010 chung ahhin chaw man khawh lo ruangah an fanu le an thahpiak mi hna buainak hi voi 8391 a um. Time of India nih, “Suimilam pakhat ah nupi pakhat an khangh,” a ti. Mission India nih cun, “Ni khat ah nu 22 hi an va le nih an khangh hna,” a ti ve. An nunphung nih fanu le fapa a theidan ruangah kumchiar te fanu chuakka nuaikhat leng an thi ti si. India nu dirhmun le Chin nu dirhmun cu aa dang ngai ko. Chin mi kan phung ah cun pa nih nu lei kha man manh a si. A cheu nih cun fanu zuar he an tahchunh. Fanu zuar a si lo. Man nih nu nunnak a rak humhim lehlam. A va nih ningcang lo in a tuah ah maw, a maak ah maw chaw a manh mi vialte a sung kho. Cucaah Chin nu cu kan phung nih a rak kilhkamh hna. Fanu le va an ngeih tikah puanparkai le fanuah an tuahpiak hna. Hihi fanu sunhsaknak bak an si.
Thailand ram ahhin hlawhhlan in pawcawm cu an zatlangnun bantukah a cang. Ayutthaya uk lio (1351-1767) ahhin hlawhhlan cu phungning a si. Hlawhhlang pawl nih cozah sinah ngunkhuai an peek ve. Hilio caan ahhin nu le pa caah fanu ngeih cu a rak sunglawi tuk, cun fanu le ca zongah hlawhhlan in nu le pa cawm kha hmai a rak hngal ngai. 1960 hnu cun an ram ah hlawhhlan cu phungning a si ti lo. Nain an ram phaisa hmuhnak ah zatuak pahra cu hlawhhlan he aa pehtlai in hmuhmi a si. Company riantuan nih nikhat ah $ 8 an hmuh lio ah hlawh a hlang mi nu nih cun $ 34 in 85 tiang an hmuh khawh. Cucaah Thai hlawhhlang nu hi Chin nu dihlak milu zat hrawng si dawh an si. A donghnak ah Thai nu nih an hlawhhlan hmaneh khuhnak caah an i thimmi cu Mirang tar vat a si. Va ttha an tong kho ti lo. Chin mi zatlang nun ah hlawhhlan in phaisa kawl a um lo. Nu le pa nih fanu le hlawhhlang rian ttuanter an tim bal hna lo. Fanu le va an ngeih tik ah arsathah an hauh hna. A hlan ah cun ar bak an rak thah ti si. Arsathah nih hin ar a sawh tiah ka ruat lo. Arsa ti cu fanu caah sa tinak a si lai tiah ka ruah. Ar thah ti a si lo. Arsa thah ti a si caah vok kan thah zong hi a palh lem lai lo. Arsa an thah mi cu phun khat lawng i zamh a si. Kan fanu a chiat a tthatnak ah ttuanvo kan ngei tinak a si. An fanu a vapa nih ningcang loin a tuah i khua a tlik ah maw, maak a ton ah maw tuanvo an laak taktak ko.
Tuluk nih fa pakhat lawng ngeihnak phung cu 1980 in 2016 tiang an hman. Mah phung nih hin nu le pa karlak ah thleidannak a san zia a langhter ngai. An fa kha nu a si an theih cun an thah mi hna an tam tuk. An cozah nih naupawi lio ah nu le pa a si zohter zong a phih phah. Mah an phung ruang ahhin fanu nunnak nuai 400 cu a liam lai tiah an ruah. An thah hna lawng si loin ramdangmi sinah cawm dingin an peek mi hna hrim a tam tuk. Cucaah 2020 ah cun Tuluk ram ah nu nakin pa nuai 40 in an tam deuh te lai tiah an tuak. Kan nih Chinram ahcun pa 229,604 (48%) le nu 249,197 (52%) kan si. Buaktlak in pa 92 ah nu 100 kan si. Hi nih a langhter mi cu Chin zatlang nun ah nu le pa tlukruannak a um ngai ko kan ti khawh. Chin mi cu fa le min in aa ko mi kan si. Nu an si pek pa an si pek ah fa upa min in kan i au. Hi nih hin kan i tlukruannak a langhter. Kan zatlangnun ah nu le pa thleidannak sang sehlaw nu le pa hi fapa le min lawng tein kawh an si hnga.
Nu cu phun thlau tiah kan ruah tawn hna. Hi zawn ah cun Chin mi nakin Mirang hmanh an phung a chia deuh. Mirang cu va an ngeih bakin an min an thlen hna. An va le chung phun min an i bunh colh. Chin nu cu an thih tiang an phun min an pu. 1948 Chin Special Division Act nih nu roconak nawl a pee lo kan ti tawn. Nain ro ngeitu nih a fanu le kha ro coter a duh ve hna ahcun, lam a um ko. Cucu Khrihfa kan caah tuah mi a si. Khrihfa ram pei kan si ko hi. Khrihfa caah cun rovuihnak ca (will) ttial i fanu le ro pekkhawh a si ko. Phung cungah dawtnak a um zungzal. Kan phungthluk le kan pupa bia ah nu namneh deuhnak tete a um pah tak ko. Sihmanhsehlaw nu tthanchonak caah dawntu an si hrimhrim lo. “Nupi cumh phung, darkhuang cumh phung,” cun
“siapi ki in laam tlo hlah, nu bia in bia tlu hlah,” ti le “nu ruahnak hor ral pet hlah,” tbk. kan ngei. Mah bantuk hi zapi hnatlaknak in kan zulh hrimhrim lai tiah biachahnak an si lo. Zuhmawng sahmawng ah an rak chim mi bia zong an si kho men. Tuchan ah cun nupi velh a hmang mi cu mi ruaram lo, hawi tluk lo deuh an si ko. Nu nih ruahnak ttha a chuahkhawh ahcun cohlanpiak an si ko. Nau kan si lo nu kan si tiah dir ngam a herh. Suu Kyi cu president si ding in an kham nain president cung ah a um. Kan zatlang nun ah nu nautatnak a um mi hi cungkainak ah hmankhawh a ttha.
Chin mi cu lothlawh thingphurh in aa cawm mi kan si. Lo rian kan ttuan tikah kan i thathunh hna. Nuhmei zong nih khua pakhat i a tthawng bik pa kha a thathunh khawh ko. Cucaah kan pipu nih, “Tha nau nih tha ttha hlawh,” an ti. Ziah Chin mi zatlang nun ah thleidannak tlang a san tuk ttung lo. Tlukruannak a um ko ttung. PM an i cuh i Chin pasal tthattha nu nih an tei ko ttung hna. Innka cu kau ngai in aa hung ko nain luh a duhmi nusal ttha tu kan tlawm deuh rua. Nu pastor tthattha kan ngeih ko ttung hna, ziah nu palek bawi hna kan um ve rih lo, ralkap bawi zong. Miphun ralkap ah nu ralbawi kan herh ko.
Ka bia hmaisa ah ka chim bang, i tluk hirhiar cu a um kho lai lo. Nain kan zatlang nun ah thleidannak tlang sang cu a um hrimhrim lo. Tei a rial deuh poh cung cuan a si ko lai. Kan Chinram nih nu le pa i ruang deuh tein kaltti cu a herh. Tuluk nih hngawng pahnih a ngei i pum khat a hrawm mi va tuanbia an ngei. Hngawng sau deuh le tawi deuh an si. A sau deuh nih rawl thawthaw a ngei lio ah hngawng tawi te cu rawl a ting lo. Zeiti awk hngalh lo ah hnawmtaam kha a cuk ve. Sivai ngei rungrul a cuk , a dolh tikah pum khat aa hrawm hrat cu an pahnih in an thi. Chin nu le pa kan sining aa dang nain, Chin ram aa hrawm mi kan si. Tlukruannak a um lo ahcun kan ram a dam lai lo. A thih hmanh a thi kho. Kan zatlang nun ah nu le pa tlukruannak karhchin ko seh.

Duh Tin Kep (Canada/ Vanzang)

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here