DallasKum 70 nak Chin Miphun Ni (Dallas) catial zuamnak ah Capartial in pakhatnak laksawng a co tu Ram Hlei Thang cabia kan in hrawmh hna.

————————————————+—————————————————-

                    CHINMI ZATLANGNUN AH NU LE PA TLUKRUANNAK
                          “Nu le pa tlukruannak cu… Sifah ral dohnak ah,
a ngandammi thanchonak karhternak caah, Le, uknak tha dirh nakding ah a herh hmasami                                      hriamnam a si” Kofi Annan.

Nu le pa tlukruannak timi cu zeibantuk covo hmanh ah nu siloah pa si ruang ah thleidannak um lo tein minung covo tling tein coter le minung man i upatpiak kha a si. Nu le pa tlukruannak hi miphun thanchonak caah a biapitukmi pakhat a si. Hihi, vawleicung pumpi ah an aupi i Myanmar ram zong ah an aupi i Chinmi zong nih aupi liomi pakhat a si. Cucaah, Chinmi kan zatlangnun ah tlukruannak a um maw um lo, zeidah a chuahpi, zeitindah tlukruannak kan aupi tile zeidah kan tuah awk a si ti zohthan hi kan miphun thanchonak caah a biapitukmi pakhat a si.
Chin Nunphung le Zatlangnun ah Nu le Pa Tlukruanlonak le A Theipar
Chin nunphung le zaltangnun zoh tikah nu le pa kar ah thleidannak a tam ngaingai. Tuanbia zoh tikah pa lawng bawi tuanphung a si. Cunih a langhtermi cu khualeram i hruainak ah nu nih aw an ngei lo ti hi a si. Curuang ah “nu bia in bia tlu hlah, siapi ki in laam tlo hlah” ti tiang phungtluk an thluk beh. Curuang ah atu chan tiang Chinmi nih nu hruaitu bochantlak kan ngei ti lo. Cu lawng silo nu nih ro co khawh a si lo. A poi khunmi cu ta an ngeih lo zong ah an inn le lo kha innlak an tale nih co phung a si. Cu tikah, nu nih ngeitu ka si timi lungput siloin vale cung ah aa hngatmi sinum bantuk ka si ti lungput nih nu thanchonak a dawnhkhanh.
“Darkhuang cumh phung, nu cumh phung” ti phungtluk kuai in nupi le namnehnak zong a um. Nu cu pa nakin a niam deuh timi ruahnak ngeimi zong um a si. Cunih a hrinmi cu i theihthiam lonak le i sik i velhnak a si. Chungkhar buainak nih zeitluk indah chawva lei thanchonak a dawnhkhanh ti cu chim hau lo a si.
“Man” hi nu namneh tu pakhat a si ve. Nu nih ava a kirtak sual a si ahcun a manhmi vialte khirh than phung a si. Cu ruang ah nu nih man khirh tih ruang ah nu le va i thennak kong ah biakhiahnak nawl a ngei kho lo. Khatlei ah pa nih man ka manhmi a si ka bia ngai ding a si timi lungput le nupi cumh phung ti lungput tiang a chauhter. Cu lawng silo, chaw tamtuk an man tikah chungkhar khuasaknak tiang harnak a pek hna.
Cun, pa phun in phun a kal ruang zong a si kho fapale papek deuhnak zong a um. Cu nihcun nu fimcawnnak tiang a dawnh tikah nu mifimthiam an tlawm. Nu mifimthiam an tlawm tikah fale an thangcho lo. Cuticun thleidannak cu kan Chin zatlangnun caah thanchonak dawntu taktak ah an rak cang.
Chin Zatlangnun le Nunphung ah Nu le Pa Tlukruannak Thanchonak le Thlennak
Chan aa tlhen bantukin tlukruannak kong ah thlennak tampi um i thanchonak tampi a um. Covo dirkamhtu bu Chin Women League le Chin Women Organization tibantuk an vun dir. Thanchonak nganpi pakhat cu Chin Acts Upadi remh a si. A phichuak tampi lakah pakhat cu puparo a si lomi poh cu nu nih ro co khawh a si cang (MP Robin Interview). “Hi pupa-ro cu pa nih co siseh kan tinak cu kan nunphung tlau hlah seh, kan phun, Zathang, Cinzah tibantuk kan zatlangnunsining hi tlau hlah seh ti kan duh caah a si” tiah Chin Act Upadi remhnak committee hruaitu M.P Pu Robin nih a ti. Kan zatlangnun-sining (kan society-umtu-ning) pi hi thlau le kaltak kan duh maw ti ruah a herh ngaingai.
Cun “man” zong hi pa nih fawi tein ma hna hlah seh tinak ah rak halmi a si. Asinain, caan tampi ah fanu le hrengtu tu ah a rak i cang. Atu chan ahcun man hal zong a um tuk ti lo. Man hi nu hrengtu a si ti lo. Lunglawmh awk ngaingai pakhat cu nu zong hruaitu si khawh a si cang. Hlanlio ahcun raltuk chan a si caah pa lawngte nih rak uk le rak hruai a si. Atu ah nu Hluttdaw palai zong kan ngei cang hna. Kan MP pawl khi cachimtu sinak leng in zeihmanh ramkhel-thiamhleinak le larnak zong a ngeimi an si lo. Chim duhmi cu Lainu hi Laipa thlinlung ah hmunhma an ngei ngai ko cang ti hi a si. Nu he pa he aa tluk tein fimnak cawnter kan si cang. Pa ca lawng ah onh i nu caah khammi a um lo. Nu le pa tlukruannak kan ngeih khawh nakding ah thlennak a um cangmi pawl theihhnglh piak hi a biapituk hringhran.
Nu le Pa Tlukruannak Kong ah Ruah Ding le Tuah Rih Ding
Chinmi nih nu le pa karlak ah tlukruannak kan ngeih khawh nakding ah kan ruah awk kan kalpi rih awk tampi a um. Cu hna lak ah a biapi bikmi pawl cu:
Chin miphun cu miphundang hna nakin tlukruannak a rak ngei deuhmi miphun kan si ti cawithlir hi a si. Israelmi thlacam, “Pathian nu in na ka ser lo caah ka lawm” (Gansfried, 2004), Hindu Phung, “nu cu a nunchung vialte pa uknak tangah um seh” (Manu 9:3), vale ruakah nupi khanghchih (Kumari,1995), Nitlakei le Khrihfa hmasa hna phung, “nu cu sualnak hrampi an si”, “nu nih cawnpiak hlah seh” (Robinson, 2000), ti phung an ngeih lioah Chinmi nihcun nu cu cawnpiaktu sangbik ah rak chiah a si. “Nu chimh colo zubui lamthlang tla” tiah phungthluk tiang kan ngei. “Nupi tha nih rual za pum, nupi chia nih rualza then” ti a si. Hi nih zeitlukindah nu an biapit kha a langhter. Sunghno timi biafang, Khuangcawi le Puak khi upatnak le dawtnak langhternak an si. Zeiruang ah hihi a biapit ti ahcun kan fale mino nih miphundang nakin tlukruannak a ngei deuhmi miphun kan si ti hngalhnak le lungput ngeihnak nih chan he aa tlakmi tlukruannak cohlan an i harh ti lai lo.
Kan ruah awk ah a biapi tukmi cu Chinnu hrimrhim nihhin hruaitu si kan i timh le kan i zumh a herh tuk. Nai ah Siangheirun Bu hruaitu-thimnak ah “nu thim tuah hna uh” tiah kan chimh hna. Thimnak cu kan vun tuah i President caah nu min pakhat hmanh aa tel lo, Treasurer caah pa min pakhat hmanh a um ve lo. Mahlio i ka lung ah a chuakmi cu nu hrimhrim nihhin nu hi hruaitu caah an i zum tuk lo ti hi a si. Nu nih hruai duhnak ngeih le hruai khawhnak quality ngeih hi tlukruannak kan ngeih khawh nakding ah a biapi tuk ti hi Lai nusal pawl nih fakpi in ruah a herh ko.
Laipa nih hmunhma kan pek deuh rih hna le cawidirh hna a biapi ngaingai. Chinram ah nu cozah riantuantu an tam deuh hi thiltha ngaingai a sinain, lu a tlaimi an tlawmtukmi hi i lungsi awk a tha lo. Cun, nu cu rawlchuangtu, thilsutu tibantuk ruahnak zong hi kaltak chin a herh. Nu rian pa rian ti htleidan siloin kanmah le kan tei deuhmi rian kan tuan cio tuah kan thangcho lai ti lungput lei ah kan thancho a herh fawn.

    Nu hi ruahnak-tha a ngeimi an si ti cohlan khawh a biapi tuk fawn. “Nu ruahnak varal pet hlah” timi phungtluk a um. Cucu ral an zaangfah tawn hna ruangah a si. Asinain, zaangfahnak, mizawnruahnak, ngaihthiamnak timi pawl hi ruahnak puitling (virtues) tu an si i mipuitling le mithawng lawng nih an tuah khawhmi a si. Nu cu pa nakin an thawng deuh hrimhrim. Nulepa nih minung pakhat lawng sianginn kaiter kho ding an si hmanhah “ka ta tu va kai ko seh” a ti khotu an si. Cucu pa nih kan ti khawh bak lomi a si. Cucaah, nu cu ruahnak-sang a ngeimi an si ti theihpi le nu zong nih i theih hi aa tluakruangmi mibu kan si khawh nakhnga a biapi tuk hringhran. Lainu thluak Lainu kutzung Laithil hi kan miphun cawisangtu a si.
Biatlangkawmnak
Nu le pa tlukruannak hi miphun thanchonak caah a biapitukmi a si. Tlukruannak kan ngeih khawh nakding ah miphundang nakin tlukruannak a rak ngei deuhmi miphun kan si ti cohlan le i cawnpiak a herh. Tlukruannak ah thanchonak le thlennak a ummi cohlan le theihhngalh a biapi.
Chinnu nih hruaitu si duhnak, miphun caah kaamlo in dir ngamnak ngeih a biapi tuk hringhran. Pa nih nu a niamdeuh phun in hmuhnak tibantuk, nu rian pa rian thleidannak tibantuk kaltak in minung nih a ngeihmi covo le upatnak pek khawh i zuam a herh. Miphundang mit in siloin kanmah miphun mit in kan nunphung le kan zatlangnun hi cuanh i zuam hna usi law nu le pa tlukruannak leiah nu he pa he hmunkhat teah hmainor ti hna usi. Cucu kan miphun damnak a si lai.

Ram Hlei Thang (India/Congthia)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here